ТҮҮХЭН ЗАМНАЛ

НИЙСЛЭЛИЙН БАГАНУУР ДҮҮРЭГ

Нийслэлийн Багануур дүүрэг нь Улаанбаатар хотоос зүүн тийш 135 км зайд Хэрлэн голын сав газарт оршдог, Монгол улсын Нийслэлийн алслагдсан дүүрэг юм. БНМАУ-ын АИХТ-ийн 1980 оны 2 дугаар сарын 14-ний өдрийн 43 дугаар зарлигаар Улаанбаатар хотын Багануур район нэртэйгээр байгуулагдсан.

62.0 мянган га нутаг дэвсгэртэй 41.6 мянган га нь хөдөө аж ахуй, 19.4 мянган га нь хот суурины, 472.2 га нь зам, шугам сүлжээний, 14.26 га нь улсын тусгай хэрэгцээний, бусдыг ойн болон усны сан эзэлдэг. Хан Хэнтийн нуруунаас эх авсан Хэрлэн гол дүүргийн нутаг дэвсгэрээр 14 км урсан өнгөрдөг.

Засаг захиргааны 5 хороо, 7987 өрхийн 27936 хүн амтай. Хүн амын 65 хувийг 35 хүртэлх насны залуучууд эзэлдэг ба эдгээрийн 28,5 хувь буюу 7963 нь 0-16 хүртэлх насны иргэд байна. Нийт өрхийн 41.0 хувь буюу 3273 өрх байшин хороололд, 59.0 хувь буюу 4714 өрх гэр хороололд амьдардаг.

Нутгийн өөрөө удирдах байгууллага Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал, Засаг даргын Тамгын газар нь дүүргийн хөгжлийн бодлого чиглэлийг тодорхойлж нутгийн захиргааны байгууллагууд, төрийн болон орон нутгийн өмчит үйлдвэр, аж ахуйн газрууд, хувийн хэвшлийн байгууллага, аж ахуйн нэгжүүдийн хамтын оролцоонд түшиглэн төрийн үйл ажиллагааг явуулдаг.

Төсөвт байгууллага 36, төрийн бус байгууллага 95, төрийн болон орон нутгийн өмчит үйлдвэрийн газар 5, хувьцаат компани 5, хязгаалагдмал хариуцлагатай компани 332, бусад хэвшлийн 104  аж ахуйн нэгжид 9223 иргэн хөдөлмөр эрхэлж байна.

147 ортой Эрүүл мэндийн нэгдэл, 4 өрхийн эрүүл мэндийн төв, 7 хувийн хэвшлийн эмнэлэг, 5 эмийн сан, 3 салбараар иргэдэд эрүүл мэндийн үйлчилгээг үзүүлдэг.

Төрийн болон хувийн өмчийн ерөнхий боловсролын 4 сургуульд 5149 хүүхэд суралцаж байна. Сургуулийн өмнөх боловсролыг 5 цэцэрлэгт 2031 хүүхдэд олгож байгаагаас хувилбарт сургалтын 3 бүлэгт нийт 1987 хүүхэд суралцаж байна. Мөн 480 хүүхдийн 3 цэцэрлэг шинээр баригдаж ашиглалтанд хүлээлгэн өгөхөд бэлэн болоод байна.

2013 оны жилийн эцсийн байдлаар 540 өрхийн 122966 толгой мал тоологдсон. Үүнээс тэмээ 97, Адуу 9336, Үхэр 8617, Хонь 64746, Ямаа 40170 толгой байна. 311 өрх нүүдлийн мал аж ахуй эрхлэн амьдардаг бөгөөд 7 мянгат малчин байна.

77.4 га талбайд төмс хүнсний ногоо тариалж, жилд дунджаар 683.9 тонн ургац хураан авдаг.

Иргэдийн амарч зугаацах Д.Нацагдоржийн талбай, Эх үрсийн талбай, Наадмын талбай, Хүүхэд залуучуудын цэцэрлэгт хүрээлэн, 8 усан оргилуур, 22 хүүхдийн тоглоомын талбай, 10 хөшөө баримал байна.

Багануур ХК : 1978 онд байгуулагдсан, 599 сая тонн буюу 150 жилийн хүрэн нүүрсний нөөцтэй. Жилд 4.0 сая тонн нүүрс олборлох хүчин чадалтай. Монгол улсын нүүрсний хэрэгцээний 50% гаруй, төвийн бүсийн 60 гаруй хувийг дангаараа хангадаг, нүүрсний ил уурхай юм.

Ордын байршлын хувьд Хэнтийн уулархаг мужийн зүүн өмнөд хэсэгт хэрлэн голын баруун эргийн дагуу оршдог. Орд газрын гадаргын өндөршилт нь далайн түвшнээс дээш 1332.9-1376.3 метрийн хооронд хэлбэлздэг.

“Багануур” өртөө: Олон улсын төмөр замын сүлжээнд холбогдсон жилдээ 4.0 сая тонн хүртэлх ачаа эргэлтийн хүчин чадалтай. Салбар замгүй, харилцагчдад үйлчлэх, ачаа ачих, буулгах салбар зам, талбай, 300 мкв агуулах, 12 тонн даацтай гүүрэн кранаар үйлчилгээ үзүүлдэг байна.

Аж үйлдвэрийн нийт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ 111,2 тэрбум төгрөгт хүрч салбарын өсөлт 7.1 хувьд хүрсэн байна. Нийт үйлдвэрлэлтийн 12.5 хувийг төмөр арматур үйлдвэрлэл, 77.6 хувийг нүүрс олборлолт, 2.6 хувийг дулаан үйлдвэрлэл, 0.3 хувийг талх нарийн боовны үйлдвэрлэл, 7.1 хувийг цахилгаан үйлдвэрлэлт эзэлж байна.

Багануур-Ус НӨҮГ: Ус хангамж, ариутгах татуурга, дулаан түгээх болон орон сууцны шугам сүлжээний засвар үйлчилгээний ажлыг хариуцан гүйцэтгэдэг. 12000 м3 усаар хангах цэвэр усны станц хоногт 5.0 мянган шоо метр ус түгээх, 8.5 мянган шоо метр ус цэвэрлэх хүчин чадалтай цэвэрлэх байгууламжийн хүчин чадлыг цаашид нэмэгдүүлэх бололцоотой.

Багануур Дулааны станц: Ус халаагуурын 8 зуух, 5 насосоор цагт 1600 тонн 120 гкал дулаан үйлдвэрлэж, 3000 орчим айл өрх, 120 гаруй үйлдвэр аж ахуйн газрыг хангаж байна.

БЗӨБЦТС ХК: Монгол улсын зүүн, өмнөд бүсийн эрчим хүчний сүлжээгээр хангадаг. Нэг дүүрэг, 7 аймгийн 56 сумын 520 гаруй мянган хавтгай дөрвөлжин нутаг дэвсгэрт байрлах 35768 хэрэглэгчийг 4 салбараар цахилгаан эрчим хүчээр зохицуулалттай хангах, түгээх үйл ажиллагааг явуулж байна.

Төвийн эрчим хүчний системийн 0.4-220 кВ хүчдэлийн 3774.14 км агаарын болон кабель шугам, 372 дэд станцаар 280 гаруй сая кВт.цаг цахилгаан эрчим хүчийг хэрэглэгчдэд түгээдэг.

Хэрэглэгчийг холбоо мэдээллээр хангагч “Мэдээлэл холбооны сүлжээ” ХК-ийн Багануур салбар, “Монголын цахилгаан холбоо” компанийн Багануурын Холбооны газар, үүрэн холбооны GSM, CDMA системийн “Мобиком”, “Скайтел”, “Юнител”, “Жи Мобайл”-ын салбарууд 20 гаруй мянган хэрэглэгчид үйлчилгээ үзүүлдэг.

Банк санхүү, хөрөнгийн зах зээлийн орчин үеийн мэдээллийн сүлжээнд бүрэн холбогдсон ХААН, Хас, Голомт, Капитал, Төрийн банкны салбар тооцооны төвүүд хэрэглэгчдэд санхүүгийн үйлчилгээг цогцоор үзүүлдэг.

ҮЙЛДВЭРЛЭЛ ХӨГЖҮҮЛЭХ ЧИГ ХАНДЛАГА

Багануур дүүргийн хөгжлийн чиг хандлага нь байгалийн баялаг, түүхий эдийн нөөцөө ашиглан, Багануурын нүүрсний уурхайг түшиглэн нүүрсийг гүн боловсруулах, өндөр технологи нэвтрүүлэх замаар үндсэн болон дагалдах бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх дагнасан хэлбэрийн үйлдвэрлэл технологийн парк барьж байгуулах явдал юм.

Монгол улсын Засгийн газрын Улаанбаатар хотын бүсийн хөгжлийн хөтөлбөртэй уялдуулан “Улаанбаатар хотын бүсэд аж үйлдвэр, технологийн парк” байгуулах тухай шийдвэрт:

“Багануур” үйлдвэрлэл технологийн паркийн хүрээнд байгуулагдах үйлдвэрүүдийн чиглэлүүд:

–       Нанобиотехнологийн туршилт, сургалт, судалгаа, үйлдвэрийн цогцолбор

–       Мах, сүү, сүүн бүтээгдэхүүн боловсруулах үйлдвэр

–       Нүүрс баяжуулах үйлдвэр

–       Гумины бордооны үйлдвэр

–       Барилгын материалын үйлдвэр

–       Нүүрс шингэрүүлэх төсөл

–       Аялал жуулчлал

–       Байгалийн нөхөн сэргээлт гэх мэт.

Дээр дурьдсан үйлдвэрлэл технологийн парк байгуулах ажил 3 үе шаттай хэрэгжинэ.

Нэгдүгээрт: 2008-2009 онд ҮТП-т шаардлагатай баримт бичгүүдийг боловсруулж, хууль, эрх зүйн орчинг бүрэлдүүлэх

Хоёрдугаарт: 2010-2015 онд паркын үйл ажиллагааг эхлүүлж, графикт төлөвлөгөөний дагуу үйлдвэрлэлийн хүч чадлыг тодорхой түвшинд хүргэх

Гуравдугаарт: 2016-2021 онд үйлдвэрүүд бүрэн хүчин чадлаараа ажиллаж паркийн үйлдвэрүүдийн үйл ажиллагаа жигдрэн хөгжлийн шатандаа орох боломжтой.

Дээрх төслүүд хэрэгжсэнээр Багануур дүүрэг нь эдийн засгийн хувьд биеэ даасан, ажилгүйдэл ядуурлыг бүрэн аргилгасан, байгаль орчинд сөрөг нөлөө багатай, орчин үеийн дэвшилтэт технологи дээр суурилагдсан хүнд, хөнгөн үйлдвэрийн хот болон хөгжинө.

Монгол улсын Засгийн газрын 2011 оны 12 дугаар сарын 21-ний өдрийн хуралдаанаас Багануур дүүрэгт Их дээд сургуулиудын оюутны хотхоныг байгуулахаар шийдвэрлэсний хүрээнд дүүргийн ИТХ-аас хотхоны байршилд зориулан 10000 га газрыг олгохоор шийдвэрлэсэн.

Их дээд сургуулиудын Оюутны хотхон тус дүүрэгт байгуулагдсанаар 20 жилийн дараа 200 орчим мянган хүн амтай Монгол улсын уул уурхай, оюуны үйлдвэрлэлийн томоохон төв болж өргөжин хөгжих бололцоо бүрдэж байна.